Phòng Giám định Tài nguyên rừng

1. Vị trí và chức năng
Phòng Giám định Tài nguyên rừng là đơn vị chuyên môn trực thuộc Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp Nhiệt đới, có chức năng tham mưu và tổ chức thực hiện các hoạt động giám định trong lĩnh vực tài nguyên rừng. Phòng thực hiện giám định hiện trạng và thiệt hại rừng; giám định loài, chủng loại và chất lượng gỗ, lâm sản; giám định thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm theo Công ước CITES; phục vụ công tác quản lý nhà nước, hoạt động tố tụng, thanh tra, kiểm tra và các yêu cầu chuyên môn theo quy định của pháp luật (Quyết định số 177/QĐ-LNNĐ ngày 09/02/2026 của Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp nhiệt đới về Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Phòng Giám định Tài nguyên rừng).

2. Cơ sở khoa học và phương pháp tiếp cận
Hoạt động giám định của Phòng dựa trên nền tảng khoa học liên ngành, bao gồm:

- Giải phẫu gỗ (Wood Anatomy) – phân tích cấu trúc vi mô của gỗ để xác định chi, loài;
- Phân loại học thực vật (Plant Taxonomy) – đối chiếu đặc điểm hình thái và hệ thống học;
- Sinh học phân tử (DNA analysis) – hỗ trợ xác định nguồn gốc và phân định loài;
- Dendrochronology và phân tích vòng sinh trưởng – phục vụ giám định tuổi cây và đánh giá lịch sử sinh trưởng;
- Cơ sở dữ liệu số hóa và xử lý dữ liệu – chuẩn hóa, lưu trữ và truy xuất thông tin giám định.
Việc phân tích đặc điểm giải phẫu được tham chiếu theo hệ thống của International Association of Wood Anatomists (IAWA) và đối chiếu với cơ sở dữ liệu quốc tế như InsideWood, đồng thời được hiệu chỉnh phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của các loài gỗ tại Việt Nam.
Áp dụng phương pháp tiếp cận hai cấp độ:

- Giám định hiện trường – khảo sát hiện trạng rừng, thu thập mẫu, đánh giá sơ bộ đặc điểm đại thể, điều kiện sinh thái và dấu vết tác động, xác định diện tích rừng, khối lượng bị thiệt hại;
- Giám định phòng thí nghiệm – chuẩn bị tiêu bản, phân tích vi thể, so sánh đối chiếu và đưa ra kết luận khoa học.
3. Lĩnh vực chuyên môn
Phòng Giám định Tài nguyên rừng tập trung vào các lĩnh vực chính sau:
3.1. Giám định loài và nguồn gốc gỗ
- Xác định chi, loài gỗ từ mẫu gỗ tròn, gỗ xẻ hoặc sản phẩm gỗ;
- Phân tích đặc điểm giải phẫu phục vụ nhận dạng;
- Hỗ trợ xác định nguồn gốc lâm sản trong các vụ việc liên quan đến thực thi pháp luật.
3.2. Giám định hiện trường và thiệt hại rừng
Phòng thực hiện giám định hiện trường nhằm:
- Đánh giá diện tích, mức độ thiệt hại rừng do khai thác trái phép, cháy rừng, sâu bệnh hoặc tác động khác;
- Xác định số lượng, khối lượng chủng loại cây bị tác động;
- Phân tích dấu vết hiện trường phục vụ công tác điều tra;
- Tính toán trữ lượng thiệt hại và cung cấp căn cứ khoa học cho cơ quan chức năng.
Hoạt động giám định hiện trường được thực hiện theo quy trình khảo sát thực địa, đo đạc, lập ô tiêu chuẩn, thu thập mẫu và phân tích đối chứng tại phòng thí nghiệm.
3.3. Giám định tuổi cây
Phòng triển khai giám định tuổi cây dựa trên:
- Phân tích vòng sinh trưởng;
- Đặc điểm cấu trúc giải phẫu theo chu kỳ sinh trưởng;
- Kết hợp thông tin lập địa và điều kiện khí hậu.
Hoạt động này phục vụ các mục tiêu như xác định thời gian khai thác, đánh giá giai đoạn sinh trưởng của cây rừng, hỗ trợ giải quyết tranh chấp hoặc cung cấp dữ liệu phục vụ nghiên cứu sinh thái – lâm học.
3.4. Nghiên cứu và phát triển phương pháp mới
- Xây dựng cơ sở dữ liệu đặc điểm gỗ phục vụ giám định;
- Ứng dụng sinh học phân tử và trí tuệ nhân tạo trong nhận dạng;
- Chuẩn hóa quy trình giám định theo hướng số hóa và tích hợp dữ liệu.
4. Cơ sở vật chất và nguồn lực chuyên môn
Phòng được trang bị hệ thống kính hiển vi quang học, thiết bị chuẩn bị tiêu bản, tủ lưu trữ mẫu gỗ và hệ thống quản lý hồ sơ giám định. Song song với đó, Phòng đang phát triển cơ sở dữ liệu số hóa các đặc điểm giải phẫu và thông tin giám định của các loài gỗ phổ biến tại Việt Nam.
Đội ngũ cán bộ gồm các nhà khoa học và kỹ thuật viên chuyên ngành khoa học gỗ, lâm học và sinh học phân tử, có kinh nghiệm trong giám định thực địa và phân tích chuyên sâu.
5. Định hướng phát triển
Trong giai đoạn tới, Phòng định hướng:
- Chuẩn hóa và mở rộng cơ sở dữ liệu giải phẫu cho các loài rừng trồng và rừng tự nhiên, xây dựng phần mềm tra cứu;
- Tăng cường năng lực giám định thiệt hại rừng ở quy mô lớn;
- Hoàn thiện phương pháp giám định tuổi cây trong điều kiện nhiệt đới;
- Tích hợp phân tích DNA và công nghệ trí tuệ nhân tạo;
- Từng bước kết nối với các mạng lưới quốc tế như Global Timber Tracking Network.